Рэй Iван Пятровiч

Іван Пятровіч Рэй нарадзіўся 11 ліпеня 1930 года ў былым хутары Падбулькова каля вёскі Булькава Кобрынскага павета (цяпер Жабінкаўскага раёна Брэсцкай вобласці). Ён з таго пакалення, якое вайна апаліла сваім злым дыханнем у маленстве. Старэйшыя браты Івана ваявалі ў брэсцкіх лясах. Яго, дванаццацігадовага хлопчыка, катавалі фашысты, каб дазнацца пра месца партызанскай стаянкі.

Шлях да мастацтва для Івана Рэя аказаўся нялёгкім. Вучыўся ў студыі выяўленчага мастацтва Брэсцкага абласнога Дома народнай творчасці. Першымі настаўнікамі былі I. Фяцісаў і П. Данэлія. У 1952 годзе скончыў Іванаўскае мастацкае вучылішча (Расія), куды быў залічаны адразу на трэці курс. У 1959 годзе атрымаў дыплом жывапісца ў Беларускім дзяржаўным тэатральна-мастацкім інстытуце (цяпер Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў. Настаўнікамі па спецыяльнасці былі: І. Калашнікаў, С. Цітоў, В. Цвірка, А. Мазалёў. Але не толькі вучэбныя класы выхоўвалі і фарміравалі мастака, а само жыццё, хвалюючае, трывожнае і небяспечнае ў ваенны час, нялёгкае ў першыя пасляваенныя гады, бурлівае і кіпучае ў студэнцкую пару, поўнае творчых планаў, напружанай працы, пошукаў, калі выносіў створанае на суд гледачоў.

Дыпломная работа Івана Рэя «Ураджай» (камень, смальта), дзе ён упершыню ў пасляваенным беларускім мастацтве звярнуўся да мазаікі, знайшла многа прыхільнікаў. З 1959 года мастак удзельнічае ў выставах.

З 1962 па 1965 гады Іван Пятровіч быў выкладчыкам Беларускага дзяржаўнага тэатральна-мастацкага інстытута. З 1964 года ён – у Беларускім саюзе мастакоў. З 1988 года – Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі.

Іван Пятровіч працаваў у станковай жывапісі і вобласці сюжэтна-тэматычнай карціны, пейзажа, партрэта, у манументальна-дыкаратыўным мастацтве. Асноўныя тэмы творчасці – услаўленне народнага подзвігу ў Вялікай Айчыннай вайну, жыццё сучаснай вёскі, вобразы рабочых, калгаснікаў, дзеячаў беларускай гісторыі і культуры.

У пачатку свайго творчага шляху звярнуўся да партрэтнага жанру. Першыя работы ўражваюць сур’ёзнасцю і прафесійнай грунтоўнасцю. Шэраг твораў Рэя прысвечаны дзеячам беларускай літаратуры: парны партрэт Янкі Купалы і Якуба Коласа (1972), «3 цэлым народам гутарку весці» (А. Пашкевіч, 1976), «На радзіме Янкі Купалы» (1980), «Шлях паэта» (партрэт М. Багдановіча, 1981), «Якуб Колас» (1982), «Дунін-Марцінкевіч з дачкамі Камілай і Цэзарынай» (1983) і інш. Героі партрэтаў Івана Рэя кранаюць прастатой і чалавечнасцю, праўдай жыцця, унутранай сабранасцю, шчырасцю пачуццяў, трапнасцю характараў, іх нельга не заўважыць, нельга застацца абыякавым да іх лёсу.

 Яго карцінам уласцівы гарманічная пабудова кампазіцыі, багацце тонавых нюансаў. Напісаў тэматычныя карціны: «У булачнай» (1958),  «Даяркі» (1960), «Паляводы» (1962), «Маці» (1967), «Дзяўчаты» (1968), «Бацькоўскай славы вартавыя» (1970), «Прызванне»; карціны аб Вялікай Айчыннай вайне: «Партызанскай сувязной» (1969), «Дзякуй, мама! » (1975), «З вогненнай вёскі» (1987), «Боль вогненных гадоў. Год 41-шы» (1984), «Зямля мая беларуская» (1985). Жывапісны талент мастака яскрава праявіўся ў жанры пейзажа: «Івянец» (1973), «Плошча Перамогі» (1981), «Малінавы звон» (1983), «Апошні снег» (1985), «Зіма» (1987), «Ранішні прамень», (1988), «Беларуская восень» (1993), «На рацэ Свіслач», «Краявід з бярозкамі» (1995), «Блакітны ранак» (1997), «Замярзаючы стаў», «Лагодная зімка», «Беларусь» (1999), «Вяча» (2001), серыі «Любімыя мясціны», «Поры года» (2000). Пісаў нацюрморты, часцей за ўсё ў цэнтры ўвагі жывапісца – кветкі: «Гладыёлусы» (1980), «Нацюрморт з традысканцыяй» (1981), «Кветкі ў збане», «Ружы» (1983), «Гладыёлусы і астры» (1984), «Сухія кветкі» (1985). Творчасць Івана Рэя значная духоўным запасам, аб’ёмнасцю любові і пастаяннай адданасцю патрыятычнай тэме.

Шмат часу мастак аддаваў пошуку кампазіцыйнай выразнасці і своеасаблівасці сваіх твораў. Станковым творам уласцівы гарманічная пабудова кампазіцыі, багацце тонавых нюансаў, тонкасць перадачы святло-паветранага асяроддзя.

У вобласці манументальнага мастацтва Рэй выканаў сграфіта «Спорт» у Беларускай акадэміі фізвыхавання і спорту (1963, у сааўт. з архітэктарам С. Мусінскім), вітражоў «Беларусь» для павільёна на міжнародным кірмашы ў Лейпцыгу і «Айчынная вайна» ў Беларускім дзяржаўным музеі гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў Мінску (1967, усе ў сааўт. з І. Эйдэльманам).

У 1987 і 2000 гг. у Палацы мастацтваў у Мінску адбыліся персанальныя выстаўкі твораў Iвана Рэя. Ягокарціны знаходзяцца ў Нацыянальным мастацкім музеі, Музеі сучаснага выяўленчага мастацтва, фондах Беларускага саюза мастакоў і Міністэрства культуры Расіі, літаратурна-мемарыяльным музеі Якуба Коласа, Беларускім музеі народнай архітэктуры і побыту, Віцебскім мастакім музеі, Магілёўскім абласным мастацкім музеі імя П. Масленікава і інш.

У 1988 годзе Івану Пятровічу прысвоена званне заслужанага дзеяча мастацтваў БССР.

У 2000 годзе Іван Пятровіч атрымаў медаль «За дасягненні ў выяўленчым мастацтве» і ўзнагароджаны памятным знакам «За асабісты вялікі ўклад у развіццё выяўленчага мастацтва Рэспублікі Беларусь», а таксама стаў лаўрэатам спецыяльнай прэміі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь За дасягненні ў галіне культуры. У 2001 годзе Іван Рэй узнагароджаны медалём Францыска Скарыны.

Іван Пятровіч Рэй памёр 20 жніўня 2002 года.